Recensie: Edda – Marcel Otten

Edda

Edda is de naam van een verzameling literaire en mythologische werken uit het middeleeuwse IJsland. Maar let wel: er bestaan twéé Edda’s! De oudste is de Poëtische Edda of Lied-Edda, deze is bewaard gebleven in een 14e eeuws manuscript, de Codex Regius. De Lied Edda bevat 29 liederen of gedichten, deze gedichten gaan over goden en helden. Naast de Lied Edda is de zogenaamde Proza-Edda overgeleverd, deze wordt ook wel de Jongere Edda genoemd. Van deze Proza-Edda is eind vorig jaar de eerste Nederlandse vertaling verschenen. De vertaler is Marcel Otten, hij heeft in 1994 ook al de Lied Edda vertaald en is dus goed bekend met de materie.

De Proza-Edda is door Snorri Sturluson in de 13e eeuw samengesteld omdat hij na de kerstening de traditionele dichtkunst wilde behoeden voor de ondergang. Het boek is bedoeld als een handleiding en naslagwerk voor IJslandse dichters, zogenoemde skalden; zij beschikten hiermee over een overzicht van mythologische begrippen en verklaringen die zij in hun gedichten konden gebruiken. Snorri’s handleiding bestaat, naast een proloog over het ontstaan van het geloof in goden, uit drie hoofddelen:
– de zogenaamde Gylfaginning, ‘de begoocheling van Gylfi’, over de wereld van de oudnoordse goden, het scheppingsverhaal en de ondergang;
– het tweede deel heet de Skáldskaparmál, ‘de taal van de dichtkunst’, dit bespreekt de taal van de dichtkunst;
– het laatste deel, de Háttatal, ‘de lijst van versvormen’, behandelt versvormen en rijmschema’s.
Om ons beeld van de oudnoordse mythologie compleet te maken heeft Marcel Otten ook een fragment uit Heimskringla, ‘De schijf van de wereld’, in deze vertaling opgenomen.

Deze eerste Nederlandse vertaling van Snorri’s werk is een omvangrijke publicatie geworden. Voor geïnteresseerden is het een prachtig en compleet naslagwerk omdat de vertaler naast de Proza Edda ook enkele andere verhalen ter verduidelijking van de oudnoordse mythologie heeft opgenomen. Dat maakt het boek zeer toegankelijk. Omdat het bedoeld is als een handboek voor de skald, zijn sommige delen wat langdradig om te lezen. Vooral Skáldskaparmál bevat pagina’s lang enkel kenningen, een soort metaforen, voor begrippen, goden en dingen. Het is dan ook niet zozeer een boek om van begin tot eind te lezen, het is beter als een soort encyclopedie te gebruiken. Het is bij uitstek geschikt om als hulpmiddel bij de hand te hebben bij het lezen van de Lied-Edda of om informatie, of bijnamen, over goden op te zoeken.

Als kritiekpuntje wil ik opmerken dat Marcel Otten in deze vertaling veel namen vertaald heeft, wat hij vaker doet. In de inleiding geeft hij hier als verklaring voor dat hij ‘altijd het intuïtieve gevoel heeft gehad dat de namen van goden, reuzen, dwergen etc. een betekenis moeten hebben gehad voor de middeleeuwer die met die namen geconfronteerd werd.’ Hier is veel voor te zeggen, alleen vergeet Otten hierbij volgens mij, dat deze (vertaalde) namen voor moderne mensen in de huidige maatschappij niet hetzelfde gevoel of dezelfde betekenis oproepen als voor de mensen in de middeleeuwen. Ik denk zelf dat handhaving van de oorspronkelijke namen, met een vertaling in het register bijvoorbeeld, beter zou werken en minder gekunsteld zou aanvoelen. Daarnaast geven de kenningen, die zoals u elders in deze KL kunt lezen, te pas en te onpas in de mythologie gebruikt worden en allemaal in dit boek staan, toch al genoeg informatie over de betekenis van de naam.

Al met al is deze eerste Nederlandse vertaling een succes te noemen. Door de goede inleiding, de uitgebreide noten, een genealogie, het register en de compleetheid door extra toegevoegde verhalen is dit voor liefhebbers van de Scandinavische mythologie een fantastisch boek om in de kast te hebben staan, en ook een boek waar je vaak op terug zult vallen bij het zoeken naar informatie.

    Naschrift: Snorri Sturluson: Edda, vertaald door Marcel Otten, Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2011

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s