Van kind naar held

Scandinavische Mythologie

Van kind naar held

Sagen zijn niet alleen verhalen over helden en hun heldhaftige daden: wie goed leest, komt ook veel te weten over het dagelijks leven en het gezinsleven van de vroegere bewoners van Scandinavië.
In de sagen zien we vaak de moeizame relatie tussen een jonge jongen en zijn vader. Egils saga, Grettis saga en Ketils saga hængs zijn hier goede voorbeelden van. In al deze sagen wordt de jonge zoon beschreven als een zogenaamde kolbítr (‘koolbijter’): een jongen die zich niet nuttig maakt, alleen maar zit te luieren bij het haardvuur. Een echte Vikingpuber dus. De vaders in deze sagen proberen de jongens op verschillende manieren te stimuleren (of uit te dagen) om toch de handen uit de mouwen te steken.

Egils saga
Als we het verhaal van Egill bekijken, hebben we meteen een van de slechtste vader-zoonrelaties te pakken. Op driejarige leeftijd is Egill al zo ongehoorzaam en moeilijk in toom te houden dat zijn vader weigert hem mee te nemen naar het feest van zijn opa. Als verklaring geeft hij: ‘nuchter zorg je al voor genoeg problemen’. Egill is ongehoorzaam en gaat toch. Hij draagt een zelfgemaakt gedicht voor dat zo goed wordt ontvangen dat zijn grootvader hem speelgoed geeft.
Op zevenjarige leeftijd is Egill zo’n driftkikker dat andere kinderen wordt aangeraden hem altijd zijn zin te geven. Tijdens een balspelletje verliest Egill. Hij wordt zo boos dat hij zijn tegenstander doodslaat. Egills vader reageert onverschillig, terwijl zijn moeder hem prijst.

De relatie tussen Egill en zijn vader raakt onherstelbaar beschadigd als zijn vader op een dag in berserkerwoede ontsteekt. Hij doodt eerst de beste vriend van Egill en probeert daarna Egill zelf te vermoorden. Egills stiefmoeder springt tussen Egill en zijn vader in en wordt gedood.

Ondanks zijn woelige jeugd komt Egill goed terecht. Hij wordt hoofdman, een gevierd krijger, hofdichter en een ontzettend rijk man. Hij blijft wel een egoïstisch heethoofd en daardoor toch altijd een buitenbeentje.

Grettis saga
In Grettis saga ontmoeten we de ondeugende, ‘koolbijtende’ luie Grettir. Ook hier is Grettirs moeder liefdevol, en krijgt hij weinig aandacht van zijn vader. Om hem bij het haardvuur weg te halen, wil zijn vader hem klusjes laten doen. Hij stelt voor dat de tienjarige Grettir voor de ganzenkuikentjes gaat zorgen. Grettir vindt dat een minderwaardig klusje voor zwakkelingen. Zijn vader zegt dat als hij deze taak goed uitvoert hun relatie zeker beter zal worden. Grettir gaat hierna toch naar de ganzenkuikentjes. Hij raakt echter al snel verveeld en wordt zo kwaad dat hij de kuikentjes doodmaakt.

Hierna vraagt zijn vader hem om zijn rug te krabben, wederom een minderwaardig klusje. Zijn vader provoceert hem. Hij vindt dat Grettir niets goed genoeg doet en noemt hem lui en nergens goed voor. Uiteindelijk wordt Grettir weer zo boos dat hij een wolkam pakt en zijn vader daarmee over zijn rug krabt.

Als laatste klusje vraagt vader aan Grettir om voor zijn paarden te zorgen. Deze keer martelt Grettir de lievelingsmerrie van zijn vader. Hij doet dit niet om wraak te nemen op zijn vader, maar puur uit wreedheid. Zijn moeder beschermt hem deze keer. Zij vindt dat zijn vader hem ook geen taken moet laten doen die hij niet wil en waar hij niet goed in is.
Grettir is een wreed en ongehoorzaam kind. Maar als volwassen man beschermt hij de gemeenschap waarin hij woont veelvuldig tegen geesten en monsters. Helaas worden zijn daden niet altijd goed begrepen en wordt hij daardoor vervolgd en vogelvrij verklaard.

Ketils saga hængs
Ketill is ook een ‘koolbijter’, zijn vader ziet echter wel iets in zijn zoon en wil hem daarom volwassen taken met verantwoordelijkheden geven. Ketill vindt zichzelf al gauw te goed voor deze taken. Zijn vader geeft hem uiteindelijk een bijl en waarschuwt hem niet in het donker naar buiten te gaan, en zeker niet naar het eiland ten noorden van de boerderij. Hiermee wil hij zijn zoon uitdagen om zijn heroïsche kwaliteiten te laten zien.

Ketill neemt de uitdaging aan en rijdt ’s nachts naar het eiland, waar hij een draak aantreft en verslaat. Het is nog niet echt een moedige heldendaad, meer een ongelukje: Ketill dacht namelijk dat de draak een grote zalm was.

Na dit avontuur wil Ketill gaan vissen met zijn vader, maar deze weigert hem mee te nemen. Ketill gaat toch en doodt tijdens het avontuur dat volgt een banneling die hun vangst probeert te stelen, waardoor vader en zoon uiteindelijk een goede relatie krijgen.

In de sagen lezen we veel herkenbare situaties tussen vaders en hun zoons. Het is echter nog maar de vraag of wij dezelfde opvoedtechnieken moeten gebruiken.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s