Recensie: Kat van Dovre

De kat van Dovre en andere Noorse volkssprookjes’ is een mooi vormgegeven boek met 35 sprookjes uit de beroemde verzameling van de Noorse auteurs Peter Christen Asbjørnsen (1812-1885) en Jørgen Moe (1813-1882). Bij de sprookjes zijn de oorspronkelijke illustraties gebruikt van bekende Noorse kunstenaars, waaronder Theodor Kittelsen en Erik Werenskiold. Dankzij deze vertaling kunnen Nederlandse lezers nu voor het eerst in zeventig jaar weer rechtstreeks kennismaken met een aantal Noorse sprookjes.

Lezers die al bekend zijn met Noorse volksverhalen zullen verhalen herkennen, zoals ‘De drie bokken Bruse’. Dit sprookje gaat over drie bokken die alle drie Bruse heten. De bokken zijn klein, middelgroot en heel groot en verslaan op slimme wijze een grote, kwaadaardige trol. Andere lezers herkennen in deze verhalen misschien sprookjes van Grimm. In Noorwegen bestaat namelijk een eigen variant van ‘Tafeltje dek je, ezeltje strek je en knuppel uit de zak’.

Dit laat zien dat veel bekende sprookjes over de hele wereld voorkomen en steeds zijn aangepast aan de cultuur. In het Noorse sprookje gaat de hoofdpersoon naar de noordenwind om verhaal te halen, nadat de noordenwind driemaal zijn meel gestolen heeft. In plaats van het meel, krijgt hij steeds een ander geschenk mee. Waar we in het verhaal van Grimm lezen over een tafel waar het lekkerste eten onbeperkt verschijnt, een ezel die goudstukken spuugt en een knuppel die op commando slaat, wordt er in Noorwegen over een kleedje, een bok en een stok verteld.

Het interessante nawoord van Janke Klok gaat in op de oorsprong van sprookjes en vertelt zij hoe Asbjørnsen en Moe in 1837 te werk zijn gegaan bij het verzamelen en optekenen van de verhalen. Een bijzonder detail daarbij is dat Asbjørnsen en Moe voor vernieuwing in de Noorse taal hebben gezorgd. Noorwegen was tot 1814 een provincie van Denemarken en de officiële schrijftaal was Deens. Asbjørnsen en Moe waren zeer geïnteresseerd in de mondelinge Noorse taal en gebruikten termen en uitdrukkingen uit de spreektaal om de Deense schrijftaal op te luisteren en het karakter van de verhalen te behouden. Als voorbeeld wordt kjerring ‘(oude) (getrouwde) vrouw’ genoemd; dit woord komt van het Oud-noorse kerling en komt niet voor in het Deens. In een sprookje wordt het woord gebruikt om een vrouw aan te duiden die zo eigenwijs is, dat ze na haar dood zelfs tegen de stroom van de rivier in drijft.

De vijfendertig Noorse sprookjes bevatten de wereldwijd voorkomende elementen die van een verhaal een sprookje of volksverhaal maken, zoals de herhaling, waarbij iemand vaak driemaal op de proef wordt gesteld en het gegeven dat de verhalen veelal enkelvoudig zijn, met maar één verhaallijn en centrale held(in).

Daarnaast bevatten de Noorse sprookjes de thema’s en motieven die over de hele wereld voorkomen (denk aan het voorbeeld hierboven van ‘Tafeltje dek je’), maar onderscheiden ze zich van sprookjes elders door een aantal kenmerken die ze typisch Noors maken. Zo speelt de Noordenwind een rol in een aantal sprookjes en komen er bovennatuurlijke wezens als trollen en watergeesten voor.

‘De kat van Dovre’ is door de sprookjes zelf, met de tot ieders verbeelding sprekende illustraties, de vertaling die de sprookjesstijl én het Noorse karakter in ere heeft gehouden, samen met het uitgebreide en interessante nawoord een prachtige verzameling geworden die in niets onderdoet voor verzamelingen van andere sprookjes en daarom in elke boekenkast hoort te staan.

De kat van Dovre en andere Noorse volkssprookjes, Asbjørnsen & Moe, in de vertaling van Carla Joustra, Lucy Pijttersen en Kim Snoeijing. Wilde Aardbeien, Groningen, 2014.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s