Loki, de god van het vuur

Loki, de god van het vuur

In vrijwel alle godsdiensten is er sprake van een strijd tussen goed en kwaad. In de Scandinavische godenwereld wordt het kwaad verbeeld in de persoon van Loki, de god van het vuur. Hij is een listige onruststoker en kan zich in talloze gedaanten vermommen. Zijn vader was een reus, wat misschien zijn listigheid verklaart. In de Gylfaginning, het eerste deel van de Proza Edda die door Snorri Sturluson is geschreven (zie KL 1-2010), wordt uitgebreid verteld over Loki. Hij wordt onder andere de ‘bron van verraad’ genoemd en er wordt over hem gezegd dat hij ondanks zijn knappe uiterlijk niet te vertrouwen is. Hij veroorzaakt steeds problemen en bedriegt de goden vaak. Maar zoals vaker het geval is, leveren die slechte eigenschappen van Loki mooie verhalen op. Er zijn dan ook talloze mythen overgeleverd waarin Loki een hoofdrol speelt.

Loki is bevriend met Thor, de god van de donder, ze beleven veel avonturen samen. Loki helpt hem ook zijn hamer terug te krijgen als deze gestolen wordt door de reus Thrym. De reus wil de hamer alleen maar teruggeven als hij met vruchtbaarheidsgodin Freya mag trouwen. Daar voelt de laatste echter hoegenaamd niets voor. Loki verzint dan een list: hij laat Thor het magische verenkleed van Freya aantrekken en neemt hem in die vermomming mee naar de reus. Tijdens het feestmaal voeren ze de reuzen dronken en zorgt Loki ervoor dat de vermomde Thor zijn hamer in handen krijgt, waarmee hij alle reuzen doodslaat. De vriendschap met Thor eindigt echter tijdens een banket van de zeegod Ægir. Loki barst tijdens het feest los in een scheldpartij waarin hij alle goden te schande maakt, en terwijl hij hiermee bezig is komt Thor binnen. Thor hoort hem even aan en snoert hem dan de mond.

In Húsdrápa, een gedicht uit de Proza Edda, lezen we hoe Loki Brísingamen, de mooiste halsketting van godin Freya, steelt. Freya schakelt Heimdall, de wachter der goden, in om Brísingamen terug te vinden. Als ze de dief uiteindelijk vinden, blijkt dat Loki te zijn die zich in een zeehond heeft veranderd. Heimdall verandert ook in een zeehond en gaat het gevecht met Loki aan. Na een lange strijd wint Heimdall en geeft hij Brísingamen terug aan Freya.

Loki is getrouwd met Sigyn, met haar heeft hij een zoon, Narfi. Samen met de reuzin Angrboda, ‘onheilbrengster’, heeft hij drie kinderen: de wolf Fenrir, de Midgardslang en Hel, een vrouw met een gezicht dat voor de helft dat van een dode is. Zij worden opgevoed in het reuzenrijk. De Godenwereld komt van hun bestaan te weten en profetiën waarschuwen dat deze kinderen voor ongeluk en kwaadaardigheid zullen zorgen. Odin besluit de Midgardslang in de diepe zee rondom de wereld te gooien. Daar groeit het monster uit tot een enorme slang die in het midden van de oceaan om alle werelddelen heen gekruld ligt en zichzelf in zijn staart bijt. Odin benoemt Hel tot de heerseres van de onderwereld. Fenrir lijkt onschuldig en blijft in Åsgard bij de goden. Hij groeit echter al snel van een lief klein welpje uit tot een afschrikwekkende wolf. De goden beramen een plan om de wolf vast te binden. Na enkele mislukte pogingen maken de goden een heel fijne ketting, Gleipnir genaamd, van zes ingrediënten die niemand vandaag meer kan vinden: de baard van een vrouw, de ademhaling van een vis, de wortels van een berg, het speeksel van een vogel, het geluid van de poten van een kat en de pezen van een beer. Fenrir kan zich niet losmaken van deze ketting en zal zich pas weten te bevrijden als Ragnarok, de eindstrijd, aanbreekt.

Loki wordt zelf ook geketend nadat door zijn toedoen Balder, de lievelingszoon van Odin, is gedood. Loki vlucht na de moord naar de top van een hoge berg en weet zich lange tijd te verbergen, maar wordt uiteindelijk door Thor gevangen. Hij wordt dan naar een grot gebracht en op drie stenen vastgebonden. Boven hem wordt een slang gehangen die gif op zijn gezicht drupt. Sigyn blijft bij Loki om het gif in een schaal op te vangen. Maar als zij weggaat om de schaal te legen drupt het gif wel op Loki’s gezicht, en als dat gebeurt verzet hij zich zo hevig dat de hele aarde beeft. Loki zal pas weer loskomen tijdens Ragnarok, hij zal de machten van het kwaad aanvoeren tegen de goden. Dan zal hij uiteindelijk sterven tijdens een gevecht met Heimdall, die eveneens omkomt, zoals reeds door de zieneres aan Odin was voorspeld.

Advertisements

Freya

Freya

In de vorige afleveringen stonden mannelijke goden centraal, deze keer ga ik het hebben over de belangrijkste vrouwelijke godin in de Scandinavische mythologie: Freya. Freya is de godin van de vruchtbaarheid en liefde. Ze is een van de Wanen, de andere Godenfamilie naast de Asen. Freya is dochter van Njord, de god van de zee, de wind en het vuur. De god Freyr is haar tweelingbroer. Freya is getrouwd met Od en samen met hem heeft zij twee prachtige dochters, Hnoss en Gersemi (beide namen betekenen ‘juweel’). Od is helaas vaak op reis, als hij weg is huilt Freya tranen van rood goud en gaat ze onder verschillende namen naar hem op zoek. Net als Odin heeft ook Freya vele namen: Gefn, Hörn, Mardöll, Sýr, Valfreyja, en Vanadís.

Volgens de ‘Gylfaginning’ is Freya de meest betoverende van alle godinnen. Omdat ze zo ontzettend mooi is, vragen reuzen of goden in ruil voor een dienst om Freya’s hand. Freya is daar uiteraard niet van gediend, en dat levert problemen op als de dienst is verricht en het ‘loon’ wordt opgeëist. Dit is ook het geval in de mythe over de reus die de funderingen van Asgard heeft gebouwd. Hij eist de zon, de maan en de hand van Freya als loon. De listige Loki broedt vervolgens op een plan om de reus in zijn werk te belemmeren. Zoals u in de vorige aflevering kon lezen, kan Loki van gedaante veranderen, deze gave komt hem nu goed van pas: hij besluit zichzelf in een merrie te veranderen. Als merrie verleidt Loki het paard dat de spullen van de reus draagt, hierdoor kan de reus zijn muur om Asgard niet op tijd afmaken. Hij heeft dus geen recht op zijn loon. Uit de romance tussen de merrie (Loki) en het paard wordt volgens de mythen Sleipnir, het achtbenige paard van Odin, geboren.

Freya’s meest gekoesterde bezit is de ketting Brisingamen. Deze ketting is door vier lelijke dwergen gesmeed. Freya wil deze ketting dolgraag hebben en vraagt de dwergen om haar de ketting te geven. De dwergen willen haar deze wel geven als zij met ieder van hen een nacht doorbrengt. Freya kan de schoonheid van de ketting niet weerstaan en geeft uiteindelijk toe, maar spreekt hierna nooit met iemand over de prijs die ze voor haar ketting heeft moeten betalen. Zoals u in de vorige aflevering over Loki heeft kunnen lezen, wordt Brisingamen in het skaldendicht Húsdrápa door Loki gestolen. In Þrymskviða wordt de hamer van Thor gestolen door de reus Þrymr. De reus is bereid de hamer terug te geven in ruil voor de hand van Freya. Freya wordt ontzettend kwaad als ze dit hoort, van woede knapt de ketting van haar hals, wat zullen de andere goden wel niet van haar denken als ze hierop ingaat? Uiteindelijk leent ze Thor haar halsketting zodat hij zich kan voordoen als Freya om zo zelf zijn hamer terug te krijgen.

Loki weet Freya’s schoonheid en begeerlijkheid ook tegen haar te gebruiken: in Lokasenna, waarin verhaald wordt over Loki’s grote scheldpartij tijdens het zeebanket van zeegod Ægir, beschuldigt Loki Freya van ontrouw en noemt hij haar een venijnige heks. Freya’s vader neemt het echter voor haar op door te zeggen dat het echt geen schande is als een vrouw een minnaar heeft.

Naast de meest begeerde godin is Freya ook een strijdlustige dame. Als strijdgodin heeft ze een strijdwagen die door een zwarte en een witte boskat wordt voortgetrokken. In Grímnismál wordt vermeld dat de helft van alle heldhaftige krijgers die de Walkuren voor Odin uitkiezen, voor Freya bestemd zijn. Zij worden naar Folkvang gebracht, dit is de verblijfplaats van Freya.

Freya wordt ook met magie in verband gebracht. Ze bezit een magisch kleed van veren waarmee ze in een vogel kan veranderen. Dit kleed leent zij uit aan Loki zodat hij onherkenbaar kan uitzoeken wie de hamer van Thor gestolen heeft. In het gedicht Hyndluljóð speelt Freya een hoofdrol en zien we ook waartoe ze met haar magische krachten in staat is. Haar beschermeling Ottar wil zijn stamboom achterhalen om zo een weddenschap te kunnen winnen, maar voor deze kennis moet hij naar de reuzin en zieneres Hyndla. Freya verandert Ottar in haar everzwijn Hildisvíni en terwijl Hyndla en Freya naar Walhalla rijden, vertelt Hyndla wat ze weet over Ottars voorouders. Als Hyndla Freya en Ottar wil verlaten, zorgt Freya dat Hyndla door vuur omringd blijft totdat ze een geheugendrankje brouwt zodat Ottar ook in mensenvorm alles wat hij gehoord heeft zal onthouden.

Freya speelt dankzij haar veelzijdigheid een centrale rol in de Scandinavische mythologie en haar naam kom je ook tegenwoordig nog veel tegen, als meisjesnaam of als naam van een firma of (sport)vereniging.