Recensie: Haaienkoorts

Haaienkoorts, Morten A. Strøksnes, vertaald door Paula Stevens. Atlas Contact, Amsterdam, oktober 2016.

De twee vrienden Morten Strøksnes (journalist) en Hugo Aasjord (kunstenaar) hebben afgesproken om samen op zoek te gaan naar de Groenlandse haai. Lang moeten ze wachten op het perfecte weer, maar dan, drie en een half miljard jaar nadat het eerste primitieve leven zich in de zee ontwikkelde, is het eindelijk zo ver. Morten reist via Bodø naar Engeløya in Steigen, waar Hugo woont en hier bereiden de heren zich voor op hun avontuur.

Strøksnes beschrijft de voorbereidingen en de tocht zelf, schrijft ondertussen ook zijn overpeinzingen op over het zeeleven, haaien, de Noorse natuur, de kosmos en al het andere wat in zijn hoofd omgaat tijdens het wachten in een rubberbootje. Hun eerste poging de Groenlandse haai te zien slaagt niet, er steekt een storm op die net wat te lang duurt. Strøksnes moet terugkeren naar Oslo. In de eerstvolgende maand maart gaan ze het nog een keer proberen. Zal het dit keer wel lukken?

Strøksnes is een ontzettend goede schrijver. De manier waarop hij het eiland, de zee en het weer beschrijft is fenomenaal. Als lezer voel en zie je wat hij meemaakt. De rode draad van het verhaal – de zoektocht naar de haai – is soms lastig te volgen omdat Strøksnes het verhaal steeds onderbreekt met episodes vol met informatie en overpeinzingen.

Strøksnes schrijft over haaien, kabeljauw, historische visserij en veel meer. De schrijver mijmert intussen ook over zijn zwangere vriendin, vrienden, zijn ongeboren kind, de wereld.

Alles is ontzettend goed, onderhoudend en meeslepend geschreven en zeer interessant om te lezen, maar het leidt soms af van het eigenlijke verhaal.

Ondanks deze waarschuwing, kan ik niet anders dan Haaienkoorts aanraden. Strøksnes slaagt er als geen ander in om droge wetenschap op een onderhoudende manier met literatuur te combineren. Soms is het door de informatiedichtheid en zijpaadjes die Strøksnes inslaat even doorbijten, maar het is het waard: als lezer heb je veel bijgeleerd en heb je ook nog eens een spannend verhaal gelezen als je het boek dichtslaat.

Recensie: Over elfjes en kogelgaten

‘Over Elfjes en Kogelgaten’, Anneke de Bundel & Nicole Franken, Knnv Uitgeverij, Zeist, 2015.

Een groot en prachtig vormgegeven boek ligt voor me: ‘Over Elfjes en Kogelgaten’. Vergeten landschappen staan centraal en de mensen die (over)leven in die landschappen, hun gewoontes en overtuigingen. In dit boek reizen journaliste Anneke de Bundel en fotografe Nicole Franken door Bosnië, Schotland, IJsland, Ierland, Koerdistan en Noorwegen. Aan de hand van verhalen van mensen die ze tijdens hun reis hebben ontmoet, wordt over de verschillende landen verteld. Het zijn interessante diepgaande verhalen. Samen met de prachtige foto’s geven ze een treffend beeld van de bereisde landen. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een anekdote van de twee dames zelf.

Door de verhalen die Anneke de Bundel schrijft, krijg je het gevoel alsof je de mensen in de verhalen echt leert kennen. Je leest over werkloze jonge mannen in Bosnië, die te maken hebben met bermbommen en moeders die voor hun zonen op zoek zijn naar geschikte vrouwen. Daarnaast vertelt Anneke aangrijpend over de mensen die ze aantreft in vluchtelingenkampen in Koerdistan. In Schotland wemelt het van de geesten en ontmoeten Anneke en Nicole een scheepsbouwer die in monsters en elfjes gelooft en accordeons haat. In Ierland ontmoeten ze de laatste koning van Ierland op Tory Island in de pub waar hij audiëntie houdt.

Als je in IJsland woont, weet je dat de natuur de baas is. Daar denk je niet voortdurend aan

Over IJsland lezen we dat het land eigenlijk prachtig mosgroen is en door de Vikingen IJsland genoemd werd om te voorkomen dat andere Vikingen zich er zouden vestigen. Op IJsland lopen mensen in T-shirts als het 13 graden is en stikt het van de vulkanen (er zijn er 130). Niemand maakt zich druk om uitbarstingen.‘Als je in IJsland woont, weet je dat de natuur de baas is. Daar denk je niet voortdurend aan’ aldus de jonge Ólöf Birgisdottir, die een hotel runt. IJsland is verder het veiligste land ter wereld, slechts één moord per jaar, ondanks dat iedereen een wapen mag dragen en de ongewapende politie nooit gezien wordt. Verbijsterend, vinden de dames, zeker gezien de bloederige IJslandse sagen!

In Noorwegen bezoeken de dames huskeymenners en rijden ze op een slee door het koude en witte landschap met de jonge huskeymenner Elin die traint voor haar volgende huskeymarathon.

Wat opvalt aan ‘Over Elfjes en Kogelgaten’, en wat het boek zo bijzonder maakt, is dat de mensen die de verhalen vertellen centraal staan en niet de – soms uitzichtloze – situaties waarin ze zich bevinden. Daardoor werkt het boek inspirerend en niet deprimerend. ‘Over Elfjes en Kogelgaten’ is een geweldig boek. De foto’s zijn fenomenaal en brengen de bijbehorende verhalen tot leven. De verhalen zijn interessant, leerzaam, aangrijpend en bevatten precies genoeg humor.

Recensie: Cool – Wat wij kønnen leren van de Scandinaviërs

Cool – Wat wij kønnen leren van de Scandinaviërs, Martin Vos, Marco Krijnsen en Gert-Jan Hospers, Haystack, Zaltbommel, 2015.

Scandinavische ondernemers zijn succesvol (kijk naar Ikea), het beste restaurant van de wereld bevindt zich (nu nog) in Denemarken (Noma van Rene Redzepi) en als er onderzoek gedaan wordt naar de gelukkigste mensen op aarde staan Scandinavische landen ook altijd bovenaan. Hoe komt dat toch en wat kunnen wij daar van leren? Daar probeert ‘Cool – Wat wij kønnen leren van de Scandinaviërs’ een antwoord op te geven. Het staat vol succesverhalen waar enkele rode draden in te herkennen zijn.

In het eerste deel, Puur natuur, staat liefde voor de natuur centraal. Een natuurlijk uiterlijk zonder veel make-up en poespas en het buitenleven vol wandelen en langlaufen en aandacht voor natuurbehoud speelt een grote rol in de Scandinavische landen. Tevens wordt er inspiratie uit de natuur gehaald in design (Ikea) en voeding zoals onder andere uit het restaurant van Rene Redzepi waar lokale producten, vaak zelfs dezelfde dag uit de omgeving gehaald, centraal staan. Dit spreekt mensen aan.

 Het tweede thema is eenheid, gelijkheid en bescheidenheid. Dit zie je terug in het onderwijs in Scandinavische landen waar elk kind individuele aandacht krijgt om zo de ontwikkeling in zijn of haar eigen tempo te stimuleren. Het komt ook naar voren in het vertrouwen in de mensen om hen heen. Daarnaast is eenheid in een andere betekenis te vinden in de architectuur, in Scandinavische landen wordt goed gekeken naar manieren om gebouwen (zoals bijvoorbeeld het bezoekerscentrum in Dovrefjell) een eenheid te laten vormen met het landschap eromheen. Ook solidariteit, samenwerken en bescheidenheid staan centraal in Scandinavische samenlevingen, zo lezen we in de verhalen in dit hoofdstuk.

 Het derde thema is het creatieve klimaat, op de werkvloer is de balans tussen werk en privé ontzettend belangrijk, het is heel normaal om in de winter wat harder te werken om het in de zomer rustig aan te kunnen doen en te genieten van mooi weer. Ook gelijkheid, tussen manager en werknemer, en tussen man en vrouw is belangrijk en dat zorgt ervoor dat in de Scandinavische landen een ontspannen werksfeer heerst.

Over al deze thema’s staat een aantal verhalen in het boek, samen vormen de verhalen een mooi en inspirerend beeld van hoe Scandinaviërs in de wereld staan. De mooie vormgeving en foto’s maken het een prachtig boek om even open te slaan en een hoofdstuk te lezen.

Recensie: De Poolgebieden voor in bed, op het toilet of in bad

De Poolgebieden, voor in bed, op het toilet of in bad, Nienke Beintema, Prometheus, Amsterdam, 2015

‘De Poolgebieden’ van Nienke Beintema is een boekje vol met feiten en weetjes over de poolgebieden. De korte hoofdstukken gaan over diverse onderwerpen, van pinguïns tot rendieren, het klimaat, eten, het verschil tussen een kano en een kajak, poolreizigers, Spitsbergen en zelfs Vikingen. Door de opbouw, poolverhalen van A tot Z, kun je het boek steeds ergens openslaan en een hoofdstukje lezen.

Het boek is leerzaam en leuk geschreven. Doordat er een breed scala aan onderwerpen wordt behandeld, zal er voor iedereen iets anders uitspringen. Houd je van (pool)dieren dan kun je je hart ophalen aan verhalen over pinguïns, rendieren, ijsberen en walvissen.

Liefhebbers van reisverhalen vinden in dit boekje een aantal hoofdstukken over Roald Amundsen, Robert Scott en een Nederlandse poolexpeditie. Houd je meer van praktische weetjes, dan leer je wat bloedsneeuw is, hoe je scheurbuik kan genezen en waarom wij in Nederland naar verhouding zoveel strooien als het sneeuwt. Ook geschiedenisfans komen aan hun trekken met onder andere een interessant hoofdstuk over de reden dat de Vikingen op Groenland zijn verhongerd, terwijl de Inuit even verderop genoeg te eten hadden.

Als je van eten houdt, lees je ook genoeg over eten tijdens poolreizen, maar of je die gerechten wilt namaken is een heel andere vraag. ‘De Poolgebieden’ is een leuk boek om in de kerstvakantie te lezen, gezellig bij de haard onder een dikke deken en met een kop warme chocolademelk.

Recensie: De Entertainer

De Entertainer

Jonathan Grep droomt ervan om concertpianist te worden, maar kan dat niet waar maken. In plaats daarvan wordt hij tegen kost en inwoning restaurantmusicus in een hotel in het noorden van Noorwegen. De lichte nachten vallen hem zwaar en hij kampt met slapeloosheid. In zijn doorwaakte nachten maakt hij kennis met zijn nieuwe (excentrieke) dorpsgenoten die hem verhalen vertellen over het dorpsleven in deze afgelegen en gesloten gemeenschap. Al snel voelt Jonathan een onbedwingbare drang om het dorp te helpen, ruzies op te lossen en de dorpelingen met elkaar te verzoenen. Dat loopt niet zoals Grep in gedachten had…

De Entertainer verscheen in Noorwegen al in 1995, het boek is in 2008 in het Nederlands vertaald. Het boek past goed bij de andere werken van Lars Saabye Christensen. Hij toont hier wederom waar hij goed in is. Met humor en oog voor detail brengt hij de verschillende karakters, de melancholische sfeer en het leven van een buitenstaander in het kleine, noordelijke dorp tot leven.

Lars Saabye Christensen is een meester in het beschrijven van normaal lijkende situaties en die door zijn schets van een detail bijna absurd worden. Zo moeten de receptionistes in het hotel, Sara en Solveig, één uniform delen, terwijl ze heel verschillend gebouwd zijn. Het hotel heeft echter geen geld voor een ander uniform. Soms vergeten de meisjes hun naamkaartjes te verwisselen. Jonathan Grep voelt zich meteen na zijn eerste ontmoeting met Sara en Solveig al geroepen om de meisjes ieder van hun eigen uniform te voorzien. Dit soort situaties zijn typisch voor Lars Saabye Christensen en zijn observaties en beschrijvingen maken zijn karakters erg menselijk.

De Entertainer is een korter verhaal dan veel van Lars Saabye Christensens andere werken, dat doet echter geen afbreuk aan de kwaliteit ervan. De Entertainer is het zeker waard om gelezen te worden.

De Entertainer, Lars Saabye Christensen, De Geus, Breda, 2008. Vertaald door Paula Stevens.
Lars Saabye Christensen (1953) schrijft romans, poëzie, scripts en kinderboeken. Hij is in Nederland (en internationaal) doorgebroken met De Halfbroer.

Recensie: Ambulance

Ambulance is een verhalenbundel van Johan Harstad. Harstad schreef deze bundel voor zijn andere werken. In het nawoord stelt hij dat de bundel het minst geredigeerd is van al zijn werken. In sommige opzichten is dat ook te merken, niet elk verhaal is even goed uitgewerkt. Dit doet echter geen afbreuk aan de kwaliteit van de verhalen of de indruk die zij achterlaten.

Harstad schrijft in dezelfde lange, beschouwende zinnen die zo kenmerkend zijn voor al zijn boeken. De elf verhalen in de bundel lijken in eerste instantie los van elkaar te staan. Na een tijdje realiseer je je echter dat ze toch metbelkaar in verband staan: hoofdpersonages uit het ene verhaal duiken op als nevenpersonages in het andere. Ook personages in verschillende verhalen horen of zien dezelfde zaken (een ambulance bijvoorbeeld) of kijken naar dezelfde tv-programma’s. De bundel vormt daardoor een mooi geheel.

Onzichtbaarheid en escapisme lopen als rode draad door alle verhalen heen. Alle personages hebben met elkaar gemeen dat ze eenzaam zijn en het nut van het leven niet meer zien zitten. Enkele personages geven de hoop op, anderen niet. 

De verhalen zijn zwaar, soms schokkend en vaak ontroerend en zullen nog lang in het hoofd van de lezer rondwaren. Er is gelukkig altijd hoop, niet alles is verloren. 

Zo is de bundel ook opgebouwd, van wat sombere verhalen naar gaandeweg meer hoopvolle, meer positieve verhalen. Vooral het laatste verhaal is daardoor een mooie afsluiting van de bundel. Het gaat over een weduwnaar die vanuit een luchtballon foto’s, waarop hijzelf met zijn overleden vrouw staat, over Stavanger uitstrooit, vervolgens alle ballast overboord gooit en dan gewoon verder opstijgt, naar de hemel. 

Ambulance is dus geen vrolijk boek, maar het is ondanks de soms lange zinnen met veel komma’s wel een prachtige bundel met mooie, diepgaande verhalen. Harstad weet je de verhalen in te trekken en je aan het denken te zetten en dat lukt niet alle beginnende schrijvers. 

Naschrift: Johan Harstad (1979) is een jonge, Noorse schrijver. Zijn debuutroman Buzz Aldrin, waar ben je gebleven? werd opgevolgd door de roman Hässelby. In 2011 verscheen zijn science fiction-roman Darlah. Harstad werkt ook als grafisch ontwerper onder het label LACKTR. ‘Ambulance’, Johan Harstad, vertaald door Paula Stevens. Podium 2014.

Recensie: Enkele Ogenblikken

Enkele ogenblikken is de autobiografie van Herbjørg Wassmo. Herbjørg vertelt op haar eigen manier over haar jeugd, haar mislukte relaties en haar strijd voor gelijke rechten voor vrouwen.

Herbjørg is een jonge vrouw die worstelt met haar zelfvertrouwen en met de verwachtingen van de bewoners op het Noorse platteland waar ze vandaan komt. Ze wil zich losmaken van haar omgeving en haar eigen leven leiden. Op haar vijf- tiende raakt ze zwanger, krijgt een zoon en besluit om haar moeder voor hem te laten zorgen. Zelf gaat ze studeren. Tijdens haar studie ontmoet ze een andere man, trouwt met hem, krijgt een dochter. Dan volgt een scheiding en heeft ze nog een aantal andere mislukte relaties. Ondertussen ontwikkelt ze zich tot een verdienstelijk schrijfster. Ze blijft zich inzetten voor het recht om als vrouw en moeder gewoon te mogen blijven werken. Ook worstelt ze haar hele leven met haar zelfvertrouwen als schrijfster. Haar negatieve beeld van mannen staat centraal. Met als bron haar vader. Net als in eerdere (autobiografische) boeken van Wassmo komt ook in dit boek het misbruik door haar vader ter sprake. De dood van haar moeder betekent het begin van een nieuwe levensfase voor Wassmo.


Herbjørg Wassmo schrijft haar levensverhaal niet chronologisch op. Zoals de titel van het boek al doet vermoeden vertelt ze haar verhaal in steeds door de tijd heen springende ogenblikken. Omdat ze haar eigen verhaal vertelt, kiest ze ervoor om personages niet bij naam te noemen. Haar zoon is bijvoorbeeld steeds ‘de jongen’, een bevriende schrijver noemt ze achtereenvolgens ‘een schrijver die ze kent’, ‘de eilandman’, ‘de eilandbewoner’, ‘de schrijver’, ‘de man’ en ‘de man van het eiland’. Verder is het boek in de derde persoon geschreven. Dat is al lezend even wennen, maar begrijpelijk om de anonimiteit van de betrokkenen te waarborgen.

Naast de sprongen in de tijd vertelt Herbjørg Wassmo haar verhaal ook door dromen en hallucinaties te beschrijven, en voert ze in haar hoofd gesprekken met beroemde schrijvers. Deze worden overi- gens wel bij naam genoemd, zoals Virginia Woolf, Simone de Beauvoir en Sara Lid- man. Dit zorgt ervoor dat de lezer dicht bij het gedachtegoed van Wassmo komt en haar zo beter leert kennen. Al met al is Enkele ogenblikken een mooie aanvulling op het werk van Wassmo, en raad ik liefhebbers aan het boek te lezen.

Naschrift:
Herbjørg Wassmo brak in 1981 als schrijfster door met het eerste deel van de Tora- trilogie. Sindsdien is zij een van de best verkochte schrijfsters van Noorwegen en heeft ze meerdere literaire prijzen ontvangen.

Enkele ogenblikken, Herbjørg Wassmo, vertaald door Lucy Pijttersen, De Geus, Breda, 2014. Oorspronkelijke titel: Disse øyeblikk.